" آلاچيق" گنبد اصالت عشاير اردبيل در انتظار ثبت جهاني

عيسي پاشاپور

آلاچيق که محل اتراق و اقامت عشاير شاهسون در دشت مغان و ييلاقات سرسبز استان اردبيل است، از بخش‌هاي مختلف چوبي و نمدي تشکيل شده و ريشه در قدمت زيست عشايري اين منطقه دارد.بر اساس اعلام اداره کل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان اردبيل، پرونده پيشنهاد ثبت جهاني آلاچيق و مهارت ساخت آن به وزارت ميراث‌ فرهنگي ارائه شده تا از اين ميراث گرانبهاي عشاير پاسداري شود.
ساختمان آلاچيق
ياسر رعنايي، مدير روابط عمومي اداره کل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان اردبيل، نمد را جزو گروه بافته‌هاي داري و زيراندازها دانست و گفت: نمد که به طور عمده براي پوشش آلاچيق‌هاي عشاير استفاده مي‌شود، با استفاده از پشم حلاجي‌ شده و به روش مالش و ورز دادن توسط “نمد مال” توليد مي‌گردد.
کَرَم نعمت‌زاده، از عشاير فعال و بسيجي دشت مغان استان اردبيل، در خصوص سازه آلاچيق توضيح داد: اسکلت آلاچيق از يک حلقه سقف چوبي و تعدادي تير خميده تشکيل شده که هنگام برپايي، شکل گنبدي به خود مي‌گيرد.وي افزود: عشاير با فن خاصي اين آلاچيق‌ها را برپا و برچيده مي‌کنند و اين مهارت نسلي به نسل ديگر منتقل شده است و در تزيينات داخلي آلاچيق ها نقش و نگار اصيل و طبيعي بکار گرفته مي‌شود.
نعمت‌زاده ادامه داد: داخل آلاچيق با نواري به عرض 10 سانتي‌متر از جنس پشم الوان و زيبا تزيين مي‌شود که نقوش آن ملهم از محيط زندگي طبيعي و شامل طرح‌هايي چون “پنجه گربه” (پيشيک ديرناغ)، “شانه” (دراق)، “برگ” (ياپراق)، “ستاره” (اولدوز) و “شاخ قوچ” (قوچ بوينوزي) است.وي افزود: آلاچيق‌ها هميشه پشت به باد و در محلي به نام “يلليخ” برپا مي‌شوند تا از ورود باد و خاشاک جلوگيري شود، همچنين براي زيبايي، منگوله‌هاي پشمين الوان به نام “قوتاز” بالاي آن دوخته مي‌شود.
هر آلاچيق؛ يک واحد توليدي
عشاير استان اردبيل نيمي از سال را در قشلاقات شمال استان و نيمي ديگر را در ييلاقات سبلان و ارتفاعات کوه‌هاي باغرو و بزغوش سپري مي‌کنند و شغل اصلي آنها دامپروري بوده و به نگهداري 1.5 ميليون واحد دامي مشغول هستند.
به گفته مديرکل امور عشاير استان اردبيل، عشاير استان با بيش از 13 هزار خانوار و با 66 هزار و 500 نفر جمعيت 5.4 درصد جمعيت استان و 5.6 درصد جمعيت عشاير کشور بوده و از 2 ايل شاهسون و قره داغ و 2 طايفه مستقل شاطرانلو و فولادلو تشکيل شده است.علي پيرجاهد افزود: عشاير استان اردبيل ساکن در 11 شهرستان استان، داراي 45 طايفه بوده و در 572 قشلاق، 237 ييلاق، هفت زيست بوم، 51 سامانه، هزار و 527 "ابه" (اقامتگاه موقت) زندگي مي‌کنند.وي اظهار کرد: عشاير اين استان سالانه 10 هزار و 500 تن گوشت قرمز، 43 هزار و 500 تن شير، هزار و 500 تن پشم، پنج هزار و 400 تن پنير، هشت هزار و 100 تن محصولات باغي، 92 هزار تن محصولات زارعي و 23 هزار متر مربع صنايع دستي مانند فرش، گليم و جاجيم توليد مي‌کنند.
به گزارش عصر آذربايجان به نقل از ايرنا، عشاير ايل سون و شاهسون استان اردبيل نقش مهمي در اقتصاد و توليدات محلي دارند و هر آلاچيق به منزله يک واحد توليدي عمل مي‌کند، چرا که انواع لبنيات و صنايع دستي همچون فرش، گليم و جاجيم حاصل دسترنج عشاير به‌ويژه زنان در همين آلاچيق‌ها است.