راه‌آهن تبريز-جلفا؛ ميراثي تاريخي براي تحول اقتصاد منطقه

راه‌آهن نخجوان-تبريز يکي از مسيرهاي ريلي تاريخي و استراتژيک ايران در سال 1295 هجري شمسي و در دوره‌اي که محمدحسن ميرزا، وليعهد احمدشاه در دارالسلطنه تبريز حضور داشت به بهره‌برداري رسيد. هدف اصلي از احداث اين خط تقويت جايگاه گمرک جلفا به‌عنوان بزرگ‌ترين پايانه صادراتي و وارداتي ايران در آن دوران بود و امکان حمل و نقل ريلي را علاوه بر مسيرهاي جاده‌اي براي اين شهر مرزي فراهم کرد. طول اين خط حدود 130 کيلومتر است و بعدها برقي شدن آن، جلفا را به يکي از چشم و چراغ‌هاي تجارت ايران تا پيش از وقوع جنگ جهاني دوم تبديل کرد.
پس از جنگ جهاني دوم و با گسترش راه‌هاي دريايي خليج فارس، خط‌آهن جلفا-نخجوان ديگر انحصار خود در صادرات و واردات را از دست داد، اما همچنان پررونق‌ترين پايانه مرزي کشور باقي ماند. اين مسير نقش مهمي در حمل و نقل مسافري و باري منطقه شمال‌غرب ايران ايفا مي‌کند و با وجود قدمت بيش از يک قرن، ظرفيت‌هاي اقتصادي و تجاري قابل توجهي دارد.
يکي از نکات کليدي مسير جلفا وجود دو مسير ريلي است که از اين پايانه خارج مي‌شود. مسير غربي آن به سمت ايروان، که در گذشته نقش مهمي در ترانزيت کالا و مسافر داشت، اکنون بسته است و بازگشايي آن نيازمند اقدامات ديپلماتيک ويژه است. بسته بودن اين مسير تأثير قابل توجهي بر حجم ترانزيت و ارتباطات اقتصادي شمال‌غرب ايران با کشورهاي همسايه دارد و باعث شده تا برخي از ظرفيت‌هاي صادرات و واردات منطقه بلااستفاده باقي بماند.
با وجود اهميت تاريخي و اقتصادي، راه‌آهن تبريز-جلفا با چالش‌هايي جدي مواجه است. کندي حرکت قطارها، ضعف زيرساخت‌ها، کمبود تجهيزات نوين و خدمات ناکارآمد باعث شده تا اين خط ريلي نتواند به ظرفيت واقعي خود دست يابد. کارشناسان معتقدند که نوسازي زيرساخت‌ها، بهبود خدمات و مديريت هوشمند مي‌تواند اين مسير را دوباره به موتور محرکه تجارت و توسعه شمال‌غرب ايران تبديل کرده و جايگاه تاريخي آن را در اقتصاد کشور تثبيت کند.
ضرورت تقويت ريلي مسير تبريز-جلفا اجتناب‌ناپذير است
روح الله متفکر آزاد، نماينده مردم تبريز، آذرشهر و اسکو در مجلس شوراي اسلامي افزود: پس از روي کار آمدن دولت جديد و با توجه به اهميت توسعه آذربايجان شرقي در کشور، نامه‌اي به رئيس‌جمهور ارسال کردم که در آن پنج محور کليدي توسعه استان مطرح شده بود. يکي از اين محورهاي مهم، کريدورها و مسيرهاي ترانزيتي بود که نيازمند سرمايه‌گذاري‌هاي ملي و بين‌المللي است.
وي گفت: در اين نامه، مسير جلفا-کلاله-آق‌بند به عنوان يک کريدور استراتژيک مورد تأکيد قرار گرفت و همچنين بر تقويت کريدور جلفا-نخجوان-ايروان از نظر ريلي و زميني تأکيد شد، چرا که اين مسيرها اهميت بسياري براي استان و کشور دارند.
متفکر آزاد خاطرنشان کرد: در حال حاضر، مسير ريلي تبريز به جلفا به صورت حمل و نقل برقي انجام مي‌شود که براي جابه جايي مسافران مناسب است، اما کشش لازم براي حمل و نقل ترانزيتي را ندارد و حتي سرعت حمل مسافر نيز پايين است. به همين دليل، در نامه‌اي درخواست کردم تا خط راه‌آهن اين مسير تقويت شود تا ظرفيت ترانزيتي و سرعت حمل و نقل افزايش يابد.
وي يادآور شد: ضرورت تقويت ريلي مسير تبريز-جلفا اجتناب‌ناپذير است و بايد مورد توجه مسئولان و استاندار آذربايجان شرقي قرار گيرد.
ظرفيت‌هاي ريلي و ترانزيتي راه آهن تبريز-جلفا بايد به‌خوبي استفاده شود
رضا صديقي، نماينده مردم تبريز، آذرشهر و اسکو در مجلس شوراي اسلامي در اين خصوص گفت: راه‌آهن تبريز-جلفا قدمتي طولاني دارد و عنوان يکي از اولين ريل‌هاي انجام شده در کشور را به خود اختصاص داده است. حتي مي‌توان گفت قدمتي تاريخي‌تر از راه‌آهن تهران هم دارد. از آنجايي که تبريز دروازه اقتصادي کشور است، اهميت والايي دارد و ارتباطات با تبريز چه از نظر ريلي و چه ترانزيت از گذشته تاکنون اهميت بسياري دارد و اکنون مردم انتظار بيشتري از ما دارند.وي افزود: گمرک سهلان ظرفيت بالايي دارد ولي به خوبي استفاده نشده، مي‌توان از ظرفيت راه‌آهن تبريز-جلفا در همين مورد نيز بهره برد و از ريل به ترانزيت و از ترانزيت به ريل استفاده کرد، اما تاکنون از ظرفيت موجود به خوبي بهره برده نشده است. در ديداري که با رئيس گمرکات داشتيم، بر استفاده بهينه از اين ظرفيت‌ها تأکيد شد تا تجار، صادرکنندگان و واردکنندگان بتوانند به خوبي از آن بهره‌برداري کنند.
وي گفت: اين حق مردم آذربايجان و تبريز است که از ظرفيت‌هاي ريلي و ترانزيتي بهره‌مند شوند. پيگير اين ظرفيت‌ها هستيم و اميدواريم پيگيري مسئولين نتيجه‌بخش باشد.
صديقي خاطرنشان کرد: راه‌آهن تبريز-جلفا در حوزه مسافربري نيز جايگاه خوبي دارد و مي‌توان از آن در حوزه گردشگري نيز بهره گرفت. در حوزه ترانزيت کالا هم ظرفيت خوبي دارد که بايد استفاده شود. از طرفي، از سمت جلفا به کشورهاي ديگر راه‌آهن فعال نيست و از سفير ايران درخواست مي‌کنيم اين موضوع را پيگيري کند تا بتوان از اين ظرفيت نيز به خوبي استفاده کرد، زيرا مي‌تواند ثمرات اقتصادي قابل توجهي داشته باشد.
راه‌آهن تبريز-جلفا آماده همکاري براي ترانزيت بين‌المللي است
عليرضا سليماني، مديرکل راه آهن آذربايجان شرقي نيز تاکيد کرد: در مسير راه‌آهن تبريز-جلفا، از مسير جلفا به کشورهاي ديگر اصلاً امکان ترانزيت وجود ندارد، چرا که هيچ‌گونه اتصال ريلي از اين مسير نداريم. با اين حال، اگر شرايط فراهم شود، آماده هرگونه همکاري هستيم و تمامي اقدامات لازم را انجام خواهيم داد تا ترانزيت برقرار شود.
وي افزود: در حال حاضر، ترانزيت ما از مرز راه‌آهن رازي به ترکيه انجام مي‌شود و وضعيت خوبي دارد. ورود و خروج کالاها انجام مي‌شود و شرايط آن بسيار مناسب است.
راه‌آهن تبريز-جلفا نه تنها يک ميراث تاريخي و فني مهم است، بلکه ظرفيت‌هاي بالقوه بزرگي در حمل و نقل مسافر، ترانزيت کالا و توسعه اقتصادي منطقه دارد. با وجود قدمت بيش از يک قرن و زيرساخت‌هاي برقي و ايستگاه‌هاي پيشرفته، هنوز بسياري از توانمندي‌هاي مسير به بهره‌برداري کامل نرسيده است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از مهر،فعال کردن مسيرهاي بين‌المللي، نوسازي تجهيزات و مديريت هوشمند، مي‌تواند اين راه‌آهن را به موتور محرکه تجارت، گردشگري و توسعه شمال‌غرب ايران تبديل کند و حق مردم آذربايجان و تبريز در استفاده از ظرفيت‌هاي ريلي و ترانزيتي را محقق سازد.