ساماندهي رودخانه‌هاي اردبيل؛ راهبرد پيشگيري از خسارت‌ سيل

يعقوب شاددل

 عمليات لايروبي، ايمن‌سازي، احداث ديواره حفاظتي و آزادسازي حريم رودخانه‌هاي استان‌ اردبيل با هدف جلوگيري از سيلاب‌هاي فصلي و مهار آب‌هاي مرزي بعد از وقوع سيل در شهرستان‌هاي گرمي، بيله‌سوار و مشگين‌شهر مورد توجه قرار گرفته ولي عمليات آنها به‌دليل کمبود اعتبارات به کندي پيش مي‌رود.
از ابتداي سال جاري بارش‌هاي رگباري منجر به وقوع چندين فقره سيل در مناطق مختلف استان شده و خسارت‌هاي سنگيني به بخش‌هاي کشاورزي، مسکوني، تاسيسات زيربنايي، واحدهاي توليدي و ابنيه فني راه‌هاي گرمي و انگوت زد و ضروري است براي پيشگيري از خطرات سيل لايروبي رودخانه‌ها در اولويت قرار بگيرد.بيشترين ميزان خسارت‌ها در حريم رودخانه‌ها و مسيل‌ها رخ مي‌دهد و واقعيت اين است که انسان با دست‌اندازي به حريم رودخانه اقدام به ساخت و ساز در اين منطقه مي‌کند و خود را در معرض خطرات ناشي از سيلاب قرار مي‌دهد.بنا به گفته مسئولان شرکت آب منطقه‌اي ، منابع مالي رودخانه‌ها جوابگوي اجرايي کردن عمليات پيشگيرانه و مقابله با سيل نيست و ضروري است فرمانداران شهرستان‌ها براي لايروبي رودخانه‌ها و آزادسازي حريم آن به‌دنبال اعتبارات و منابع مالي کلان باشند تا با اجراي عمليات لايروبي رودخانه‌ها از ميزان خسارت وارده در اثر سيلاب کاسته شده و همچنين از خروج آب در مرزهاي استان جلوگيري شود.استان اردبيل 382 کيلومتر با کشور جمهوري آذربايجان مرز مشترک دارد که در 159 کيلومتر آن رودهاي ارس و بالهارود جريان دارد.همچنين در اين استان سه هزار و 930 کيلومتر رودخانه وجود دارد که مطالعات حريم بستر يک‌ هزار و 945 کيلومتر در گذشته انجام شده و مطالعه حريم بستر يک هزار و 885 کيلومتر هم اخيرا مورد مطالعه قرار گرفته ولي تاکنون 87 هکتار از رودخانه‌هاي استان لايروبي شده و لايروبي و آزادسازي بقيه رودخانه‌ها مستلزم تامين اعتبار است.
ضرورت لايروبي و ساماندهي رودخانه‌ها براي پيشگيري از سيل
بهروز محمدي، مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي اردبيل، با اشاره به اهميت لايروبي و ساماندهي رودخانه‌ها و مسيل‌هاي استان گفت: لايروبي بستر رودخانه‌ها، رفع موانع آبگذري و آزادسازي بستر و حريم اين مجاري طبيعي از جمله اقدامات ضروري براي افزايش ظرفيت عبور جريان آب و کاهش خطر وقوع سيلاب در مناطق شهري و روستايي است.
وي افزود: با توجه به احتمال وقوع بارش‌هاي شديد و روان‌آب‌هاي ناشي از آن، شناسايي نقاط پرخطر و اولويت‌بندي عمليات اجرايي در دستور کار قرار دارد.
محمدي ادامه داد: رسوب‌گذاري، انباشت نخاله و ضايعات، تصرف بستر و حريم رودخانه‌ها و ايجاد موانع در مسير عبور آب مي‌تواند ظرفيت آبگذري را کاهش دهد و در زمان بارش‌هاي شديد، احتمال طغيان رودخانه‌ها و آب‌گرفتگي مناطق پيراموني را افزايش دهد.وي افزود: از اين رو، ساماندهي رودخانه‌ها بايد با بررسي‌هاي فني و کارشناسي، رعايت ملاحظات زيست‌محيطي و هماهنگي دستگاه‌هاي اجرايي مرتبط انجام شود تا ضمن بهبود شرايط عبور جريان آب، از بروز خسارت به زيرساخت‌ها، اراضي کشاورزي و املاک واقع در محدوده‌هاي پرخطر جلوگيري شود.
مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي اردبيل همچنين بر ضرورت همکاري شهرداري‌ها، دهياري‌ها، دستگاه قضايي و ساير دستگاه‌هاي مسئول در حفاظت از بستر و حريم رودخانه‌ها تأکيد کرد و گفت: پيشگيري از سيلاب تنها با اجراي عمليات لايروبي محقق نمي‌شود، بلکه کنترل ساخت‌وسازهاي غيرمجاز در حريم رودخانه‌ها، جلوگيري از تخليه پسماند در مسير آبراهه‌ها، پايش مستمر نقاط حادثه‌خيز و آمادگي دستگاه‌هاي مسئول نيز اهميت زيادي دارد.
شناسايي حريم رودخانه‌ها در جلوگيري از تصرفات غيرمجاز
حميد فضايلي، معاون حفاظت و بهره‌برداري شرکت آب منطقه‌اي اردبيل اجراي طرح‌هاي حفاظت اراضي و تاسيسات رودخانه‌ها در برابر سيلاب و فرسايش‌ها و همچنين باز پس گيري اراضي فرسايش يافته را از اهداف اصلي ساماندهي رودخانه‌ها ذکر کرد و گفت: شناسايي، تعيين و نشانه‌گذاري بستر و حريم رودخانه‌ها و تالاب‌هاي استان در جلوگيري از تصرفات غيرمجاز ضروري است.
وي از آمادگي اين شرکت براي جلوگيري از هرگونه ساخت و ساز غيرمجاز در حريم رودخانه‌ها و جلوگيري از تجاوز به بستر رودخانه‌ها خبر داد و افزود: با همکاري مشترک با تمام دستگاه‌هاي اجرايي مربوطه آمادگي داريم تا در زمينه‌هاي مختلف جهت حفاظت از منابع آبي تلاش کنيم.فضايلي حفاظت از خاک در برابر فرسايش‌هاي رودخانه مرزي را ضروري خواند و گفت: اجراي طرح ساماندهي و حفاظت سواحل رودخانه‌هاي مرزي جزو اولويت‌هاي شرکت آب منطقه‌اي اردبيل بوده و براي اخذ و جذب اعتبارات لازم تلاش مي‌شود.
معاون حفاظت و بهره‌برداري شرکت آب منطقه‌اي اردبيل با بيان اينکه نيازمند اعتبارات ستاد بحران براي ساماندهي رودخانه‌هاي اضطراري استان هستيم، تصريح کرد: بخش زيادي از رودخانه‌هاي شهرستان‌هاي گرمي، بيله‌سوار و انگوت در اثر سيلاب‌هاي اخير از بين رفته‌اند که بايد ساماندهي شود.لايروبي بيش از 100 کيلومتر از رودخانه‌هاي اردبيل رضا سليمي مدير مهندسي رودخانه‌هاي شرکت آب منطقه‌اي اردبيل در اين باره گفت: بيش از 100 کيلومتر از طول رودخانه‌ها و مسيل‌هاي استان در سال‌هاي اخير به همت متوليان بخش آب لايروبي و نسبت به رفع انسداد و بازگشايي گلوگاه‌هاي پرخطر اقدام شده است.وي اظهار کرد: شرکت آب منطقه‌اي اردبيل در راستاي انجام تکاليف حاکميتي و قانوني خود در مديريت مهندسي رودخانه‌ها و کنترل سيلاب، مطالعات تخصصي خطرپذيري سيلاب‌هاي شهري از جمله رودخانه‌هاي مهم باليخلوچاي و نوران چاي را در محدوده مرکز استان انجام داده است.مدير مهندسي رودخانه‌هاي شرکت آب منطقه‌اي اردبيل افزود: با هدف تثبيت مرزهاي قانوني و پيشگيري از تصرفات غيرقانوني، شرکت آب منطقه‌اي اردبيل مطالعات بيش از 2 هزار و 130 کيلومتر از بستر و حريم رودخانه‌ها و مسيل‌هاي استان را انجام داده است.سليمي ادامه داد: عمليات ساماندهي و تثبيت بستر بيش از 32 کيلومتر از رودخانه‌هاي مرزي و داخلي استان با تثبيت ديواره و بازه‌هاي بحراني در سال‌هاي اخير انجام گرفته است.
وي با اشاره به اهميت نشانه‌گذاري و حدنگاري رودخانه‌هاي و مسيل‌هاي استان بيان کرد: در سال‌هاي اخير بيش از 38 کيلومتر از مسير رودخانه‌ها و مسيل‌هاي مهم استان در بازه‌هاي حساس و در معرض تصرف حدنگاري شده است.مدير مهندسي رودخانه‌هاي شرکت آب منطقه‌اي اردبيل از تدوين بانک جامع سيلاب‌هاي استان خبر داد و افزود: بانک اطلاعات جامع سيلاب‌هاي استان تدوين و جهت مستندسازي به مديريت بحران و پدافند غيرعامل وزارت نيرو ارسال شده است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايرنا ، طول رودخانه‌هاي استان اردبيل سه هزار و 930 کيلومتر مي‌باشد و سه هزار و 734 کيلومتر آن داخلي و 196 کيلومتر مرزي است.استان اردبيل جز 10 استان کشور در زمينه فراواني وقوع حوادث طبيعي به شمار مي رود و هر از گاهي بروز حادثه‌هايي مانند زمين لرزه ، رانش زمين ، سيل ، خشکسالي ، صاعقه ، طوفان ، سرمازدگي ، برف سنگين ، سرما و يخبندان شديد خسارت‌ها و تلفات زيادي بر جاي مي‌گذارد.