سکوت هفت هزار ساله نگهبانان سنگي مشگين‌شهر

'شهريئري' منطقه‌اي تاريخي با وسعت 400 هکتار است که در يک کيلومتري روستاي "پيرازميان" قرار دارد ، پيرازميان يا "بورازما" اصطلاحي محلي به معني "اينجا نيا" بوده و در زماني دور براي ترساندن دشمنان به آن 'بورازما ' گفته‌اند ، اين منطقه در 25 کيلومتري شرق مشگين‌شهر و 60 کيلومتر دورتر از اردبيل در نزديکي سبلان و کنار رودخانه قره‌سو واقع شده است.
شهر يئري مجموعه‌اي است گسترده با آثار برجسته شامل قلعه، گورستان و معبد سنگي که قدمت آن بنا بر کاوش‌هاي باستان‌شناسي به حدود هفت هزار سال پيش از ميلاد و دوران مفرغ تا عصر آهن مي‌رسد.
طبق اعلام اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي مشگين‌شهر، اين مجموعه در محور شمال‌غرب کشور از نظر باستان‌شناسي بي‌نظير است و سنگ‌نوشته‌ها و پيکره‌هاي انساني بدون دهان که در معبد سنگي مشاهده مي‌شود، نشان از آيين‌هاي آييني و مذهبي مردم باستان منطقه دارد.
سنگ‌افراشته‌هاي ‎ 70تا ‎ 360سانتي متري که نقش انسان به صورت دارند و نگهباناني هستند که دست به سينه و معمولا بدون دهان و ساکت به صف کشيده‌اند و به گفته باستان شناسان، به جز هفت قطعه مشابه در منطقه 'حکاري' ترکيه و يک قطعه هم در' قپوزستان' جمهوري آذربايجان نظيري براي آنها وجود ندارد.
در سال‌هاي اخير عمليات مطالعاتي، حفاظتي و مرمتي در محدوده شهر يئري با هدف حفظ اصالت و پيشگيري از آسيب‌هاي طبيعي انجام گرفت و اجراي حصار حفاظتي پيرامون محوطه، مرمت ابتدايي پايه‌هاي سنگي، مستندسازي سازه‌ها و تهيه نقشه‌هاي دقيق توپوگرافي از جمله اقدامات مهم ميراث فرهنگي بوده است.
کارشناسان ميراث فرهنگي معتقد هستند که شهريئري از جمله چهار محوطه تاريخي شاخص شمال‌غرب کشور است که قابليت ثبت جهاني دارد و با آماده‌سازي پرونده تکميلي براي يئري، تلاش مي‌کنند اين اثر در فهرست ميراث جهاني يونسکو ثبت شود تا زمينه حفاظت و معرفي بين‌المللي آن فراهم آيد.از ديدگاه مردم مشگين‌شهر نيز شهر يئري نه تنها يک محوطه باستاني، بلکه بخشي از هويت فرهنگي و اجتماعي مردم اين شهرستان و شايد شمال غرب کشور است و ساماندهي هر چه بيشتر مسيرهاي گردشگري و امکانات رفاهي براي بازديدکنندگان آن ضرورت دارد.
مطابق گزارش‌هاي پژوهشي منتشر شده باستان‌ شناسان داخلي و خارجي شهريئري بيش از 300 سنگ‌تنديس انساني را در خود جاي داده است که همگي مشخصه‌اي مشترک از جمله نداشتن دهان، چشمان دايره‌اي و حالت‌هاي آييني و رازآلود دارند ، اين ويژگي‌ها سبب شده محققان شهريئري را يکي از نخستين مراکز آييني فلات ايران بدانند.
اين مجموعه در سال 1382 در فهرست آثار ملي ايران ثبت شده است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايرنا، وزير وقت ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي در سال 1401 در بازديد از اين مجموعه تاريخي گفت: محوطه باستاني شهريئري به عنوان يکي از بزرگترين محوطه‌هاي باستاني کشور داراي قدمتي هشت هزار ساله است و قابليت منحصر بفردي جهت تبديل شدن به پايگاه ملي باستان شناسي دارد.