گروه اجتماعي: شهر فقط مجموعهاي از خيابانها، ساختمانها، پارکها و ميدانها نيست؛ شهر، پيش از هر چيز، حاصل رفتار آدمهايي است که در آن زندگي ميکنند.
الناز شريفي
به گزارش عصرآذربايجان، شهري که ظاهرش توسعه پيدا ميکند، اما فرهنگ استفاده از فضاهاي عمومي در آن همگام با اين توسعه پيش نميرود، همچنان با مسئلهاي اساسي روبهروست؛ مسئلهاي به نام فرهنگ شهرنشيني.اروميه، بهعنوان يکي از شهرهاي مهم شمالغرب کشور، در کنار ظرفيتهاي تاريخي، فرهنگي و طبيعي خود، با پرسشهايي جدي درباره کيفيت زندگي شهري مواجه است. از وضعيت پيادهروها و سد معبر گرفته تا رها کردن زباله در معابر عمومي، بيتوجهي به حقوق عابران پياده و رعايت نکردن برخي قوانين شهري؛ مسائلي که شايد در نگاه نخست کوچک به نظر برسند، اما تکرار روزانه آنها ميتواند سيماي شهر و کيفيت زندگي شهروندان را تحت تأثير قرار دهد.اما مسئله به خيابانها و محلههاي شهر محدود نميشود.
کافي است نگاهي به برخي پارکها، فضاهاي گردشگري و حاشيه درياچه اروميه بيندازيم؛ جايي که زبالههاي رهاشده در گوشهوکنار، گاهي تصويري متفاوت از آنچه بايد از يک فضاي عمومي و طبيعي انتظار داشته باشيم، به نمايش ميگذارند.
حتي جويهاي آب و مسير رودخانهها نيز از اين بيتوجهي در امان نماندهاند؛ گويي در برخي نگاهها، طبيعت و فضاي عمومي محلي هستند که ميتوان پسماند را در آنها رها کرد و بيدغدغه از کنارشان گذشت.اين وضعيت تنها مسئلهاي مربوط به زيبايي شهر نيست. رها کردن زباله در جويهاي آب و مسير رودخانهها ميتواند جريان آب را مختل کند و به آلودگي محيط زيست بينجامد. زبالههاي باقيمانده در پارکها و مناطق گردشگري نيز ميتوانند به خاک، حيات جانوري و کيفيت اين فضاها آسيب برسانند. در چنين شرايطي، پرسش اصلي اين است که چرا گاهي طبيعت را براي لذت بردن ميخواهيم، اما مسئوليت حفظ آن را فراموش ميکنيم؟درياچه اروميه نيز در اين ميان جايگاهي فراتر از يک جاذبه طبيعي دارد. اين درياچه بخشي از هويت منطقه و ميراث طبيعي مشترک ماست؛ ميراثي که حفاظت از آن به مسئوليتپذيري عمومي نياز دارد. نميتوان از نگراني درباره وضعيت درياچه و محيط زيست سخن گفت، اما هنگام حضور در طبيعت، ابتداييترين اصول حفاظت از آن را ناديده گرفت. اگر قرار است از آينده درياچه اروميه و اهميت حفظ محيط زيست سخن بگوييم، اين دغدغه بايد در رفتارهاي روزمره ما نيز ديده شود؛ از رها نکردن زباله در حاشيه درياچه گرفته تا مراقبت از پارکها، رودخانهها و ديگر فضاهاي طبيعي.
با اين حال، آيا ميتوان تمام اين مشکلات را تنها به بيتوجهي شهروندان نسبت داد؟
واقعيت اين است که فرهنگ شهرنشيني تنها با توصيه و تذکر شکل نميگيرد. نميتوان از مردم انتظار داشت که در حفظ پاکيزگي شهر مشارکت کنند، اما امکانات لازم براي جمعآوري پسماند در همه نقاط بهاندازه کافي فراهم نباشد. نميتوان از رعايت حقوق عابران پياده سخن گفت، اما ساماندهي پيادهروها و برخورد با سد معبر را ناديده گرفت. همچنين نميتوان انتظار داشت فضاهاي گردشگري و طبيعي پاکيزه بمانند، بيآنکه براي جمعآوري زباله، نگهداري مستمر و نظارت بر اين مناطق برنامهاي مشخص وجود داشته باشد.
فرهنگسازي زماني اثرگذار خواهد بود که آموزش شهروندي، امکانات مناسب، نظارت مستمر و اجراي عادلانه قوانين در کنار يکديگر قرار بگيرند. مسئوليت مديريت شهري تنها به ساخت خيابان، ايجاد فضاي سبز يا اجراي پروژههاي عمراني محدود نميشود؛ بلکه نگهداري از امکانات عمومي، ساماندهي فضاهاي شهري و فراهم کردن شرايط مناسب براي مشارکت مردم نيز بخشي از اين مسئوليت است.در اين ميان، نقش شهرداري و نهادهاي فرهنگي اهميت ويژهاي دارد. فرهنگ شهروندي نبايد تنها در مناسبتهاي خاص يا با نصب چند بنر و اجراي برنامههاي مقطعي مورد توجه قرار گيرد. آموزش مستمر در مدارس، اطلاعرساني عمومي، مشارکت دادن شهروندان در برنامههاي محلهمحور و ايجاد سازوکارهاي روشن براي گزارش و پيگيري مشکلات شهري، ميتواند به تقويت مسئوليتپذيري اجتماعي کمک کند.در حوزه محيط زيست نيز همکاري شهرداري، نهادهاي متولي، مجموعههاي گردشگري، تشکلهاي مردمي و شهروندان ضروري است. تأمين سطلهاي زباله در نقاط مناسب، جمعآوري منظم پسماند، رسيدگي به وضعيت پارکها و تفرجگاهها و نظارت بر رعايت مقررات محيط زيستي، اقداماتي هستند که ميتوانند به بهبود شرايط کمک کنند.
البته اين اقدامات زماني نتيجهاي پايدار خواهند داشت که با مشارکت واقعي مردم همراه شوند.از سوي ديگر، شهروندان نيز نميتوانند خود را صرفاً دريافتکنندگان خدمات شهري بدانند. حفظ پاکيزگي معابر، رعايت حقوق ديگران، احترام به قوانين راهنمايي و رانندگي، مراقبت از امکانات عمومي و رها نکردن زباله در طبيعت، بخشي از مسئوليت زندگي جمعي است.
همانطور که نميتوان از ديگران انتظار داشت شهري پاکيزه براي ما فراهم کنند، اما خود در آلوده کردن آن سهم داشته باشيم، نميتوان حفاظت از محيط زيست را تنها وظيفه نهادهاي دولتي و سازمانهاي مسئول دانست.فرهنگ شهرنشيني از رفتارهاي ساده روزانه آغاز ميشود؛ از زبالهاي که روي زمين نمياندازيم، از حقي که از عابر پياده ضايع نميکنيم، از جوي آبي که آن را محل دفع پسماند نميدانيم و از طبيعتي که پس از پايان يک گردش، تميز و سالم به آن بازميگردانيم. شايد هر يک از اين رفتارها بهتنهايي کوچک به نظر برسد، اما تکرار آنهاست که چهره يک شهر و کيفيت زندگي در آن را شکل ميدهد.مسئله اصلي اينجاست که فرهنگ شهرنشيني نه صرفاً با افزايش بودجههاي عمراني شکل ميگيرد و نه با شعارهاي تکراري درباره زيبايي و توسعه به نتيجه ميرسد.
توسعه شهري زماني معنا پيدا ميکند که تغيير در کالبد شهر با ارتقاي کيفيت رفتارهاي اجتماعي و افزايش حساسيت عمومي نسبت به محيط زيست همراه شود. شهري که در آن پروژههاي عمراني اجرا ميشوند، اما پاکيزگي فضاهاي عمومي و حفاظت از طبيعت به دغدغهاي همگاني تبديل نشده است، همچنان با حلقهاي مفقوده در مسير توسعه روبهرو خواهد بود.اروميه براي تبديل شدن به شهري مطلوبتر، به برنامهاي پيوسته و جدي براي تقويت فرهنگ شهروندي نياز دارد؛ برنامهاي که در آن، هم مسئوليت نهادهاي شهري روشن باشد و هم نقش مردم جدي گرفته شود. اين مسئوليت نبايد به محدوده خيابانها و محلهها ختم شود؛ پارکها، جويهاي آب، مسير رودخانهها، تفرجگاهها و حاشيه درياچه اروميه نيز بخشي از سرمايه مشترک اين منطقهاند و حفاظت از آنها به اندازه توسعه زيرساختهاي شهري اهميت دارد.
شايد زمان آن رسيده است که فرهنگ شهرنشيني از حاشيه برنامههاي مديريت شهري خارج شود و به يکي از معيارهاي اصلي ارزيابي عملکرد آن تبديل گردد. در کنار آن، بايد از خودمان نيز بپرسيم که سهم ما در ساختن شهري بهتر چيست و تا چه اندازه در قبال محيطي که در آن زندگي ميکنيم، احساس مسئوليت داريم.زيرا شهر خوب، تنها شهري نيست که ساخته ميشود؛ شهري است که شهروندان و مديرانش، هر دو، مسئوليت ساختن و نگهداري از آن را بر عهده ميگيرند. طبيعت نيز بخشي از همين مسئوليت مشترک است؛ ميراثي که بايد آن را نهفقط براي خودمان، بلکه براي نسلهاي آينده حفظ کنيم.


فرهنگ بسیجی الگوی خدمت صادقانه به مردم است
احیای دریاچه ارومیه با مدیریت مصرف آب و اصلاح الگوی کشت شتاب می گیرد
مقاومت به معناي چشمپوشي از مشکلات معيشتي مردم نيست
آذربايجانغربي در خط مقدم نبرد رسانهاي با دشمنان قرار دارد
کفش تبريز، ميراثي از هنر دست تا صنعتي با ظرفيت صادراتي
همبستگي اجتماعي در آذربايجانغربي فراتر از شعار است
بازدارندگي هستهاي تضميني براي جلوگيري از جنگ نيست
مجاهدتهاي مردم استان در دوران جنگ بازخواني شود
فرهنگ شهرنشيني؛ حلقه مفقوده مديريت شهري اروميه
الحاق يک هزار هکتار زمين به محدوده شهرهاي آذربايجان غربي
