لايروبي کانال‌هاي دشت مغان براي توزيع عادلانه آب کشاورزي

يعقوب شاددل

دشت مغان به عنوان يکي از قطب‌هاي مهم کشاورزي کشور، وابستگي بالايي به شبکه‌هاي آبياري و زهکشي دارد و هرگونه اختلال در انتقال و توزيع آب مي‌تواند به‌ويژه در دوره اوج نياز آبي محصولات، روند توليد را تحت تأثير قرار دهد از اين رو، نگهداري مستمر کانال‌ها و رفع رسوب و موانع موجود در مسير انتقال آب، يکي از اقدامات مهم براي افزايش بهره‌وري شبکه محسوب مي‌شود.
در شرايطي که افزايش دما، رشد سطح زيرکشت و افزايش نياز آبي محصولات فشار بيشتري بر منابع آب وارد کرده است، مسئولان بخش آب استان اردبيل تلاش دارند با استفاده از ظرفيت‌هاي موجود، مديريت توزيع و انتقال آب را به شکل دقيق‌تري دنبال کنند.
اهميت اين موضوع در مناطق انتهايي شبکه، از جمله شهرستان بيله‌سوار، بيشتر است؛ چرا که اراضي اين منطقه در پايين‌دست شبکه آبياري مغان قرار گرفته و مديريت صحيح جريان آب و آماده‌سازي مسير کانال‌ها براي رسيدن آب به اين اراضي، نقش مهمي در کاهش آثار تنش آبي و پايداري توليد کشاورزي دارد.
به گفته کارشناسان، لايروبي کانال‌ها زماني بيشترين اثر را خواهد داشت که با رعايت الگوي کشت، کنترل برداشت‌ها، اجراي دقيق برنامه نوبت‌بندي و مشارکت بهره‌برداران همراه شود؛ زيرا افزايش سطح زيرکشت بدون توجه به ظرفيت منابع آبي مي‌تواند فشار مضاعفي بر شبکه وارد کند.
از ديد کارشناسان، استمرار عمليات نگهداري و لايروبي، به‌خصوص در نقاط انتهايي شبکه، مي‌تواند از افت ظرفيت انتقال آب جلوگيري کند و زمينه بهره‌برداري مؤثرتر از منابع موجود را فراهم آورد.
بر اين اساس، عبور از تنش آبي در دشت مغان نيازمند مجموعه‌اي از اقدامات همزمان شامل بهسازي و لايروبي شبکه، مديريت مصرف، رعايت نوبت‌بندي، کنترل توسعه کشت و مشارکت جدي کشاورزان است همچنانکه لايروبي کانال‌ها و رودخانه‌ها در دوره اوج نياز آبي، از تشديد نابرابري در توزيع آب و خسارت به محصولات کشاورزي جلوگيري مي‌کند.
لايروبي بيش از 153 کيلومتر از شبکه آبياري مغان
بهروز محمدي مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي اردبيل در اين باره گفت: تامين آب مطمئن و پايدار براي بخش‌هاي مختلف مصرف، اصلي‌ترين رسالت اين شرکت است و تلاش براي توزيع عادلانه آب ميان کشاورزان منطقه با تمام توان ادامه دارد.
وي اظهار کرد: به منظور مديريت بهتر توزيع آب و تسهيل انتقال در شبکه، امسال بيش از 153 کيلومتر از کانال‌هاي اصلي، درجه 2 و زهکش‌هاي شبکه آبياري و زهکشي مغان لايروبي شده است.
مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي اردبيل افزود: با توجه به قرار گرفتن اراضي شهرستان بيله‌سوار در منتهي‌اليه شبکه آبياري مغان، به منظور توزيع عادلانه آب و انتقال سريع و مناسب آن، 15 کيلومتر از کانال‌هاي اصلي، درجه 2 و زهکش‌هاي منطقه آبياري بيله‌سوار در سال جاري لايروبي شده است.
محمدي ادامه داد: در همين راستا، شرکت آب منطقه‌اي اردبيل و همکاران منابع آب مغان با بسيج امکانات، عمليات لايروبي 21 کيلومتر ديگر از مسير کانال‌هاي اصلي، درجه 2 و زهکش‌هاي واقع در محدوده شهرستان بيله‌سوار را نيز آغاز کرده‌اند.
وي گفت: شرکت آب منطقه‌اي اردبيل با وجود اين چالش‌ها، بخش قابل توجهي از توان نيروي انساني و ماشين‌آلات خود را براي تأمين، انتقال و توزيع آب مورد نياز کشاورزان به کار گرفته است.
مديرعامل شرکت آب منطقه‌اي اردبيل افزود: سه دستگاه بيل مکانيکي بوم‌بلند به صورت تمام‌وقت در عمليات لايروبي و ساماندهي مسير کانال‌ها مورد استفاده قرار گرفته و اين روند تا بهبود شرايط انتقال آب ادامه خواهد داشت.
محمدي بيان کرد: اولويت‌بندي تأمين آب براي محصولات استراتژيک، کنترل مصارف، رعايت دقيق نوبت‌بندي و جلوگيري از توسعه کشت مازاد بر برنامه مصوب، از الزامات عبور از دوره اوج آبياري و کاهش تبعات تنش آبي در دشت مغان است.
لايروبي؛ راهکار افزايش بهره‌وري شبکه آبياري
حميد فضايلي معاون حفاظت و بهره‌برداري شرکت آب منطقه‌اي اردبيل نيز گفت: لايروبي کانال‌ها يکي از اقدامات ضروري براي حفظ ظرفيت انتقال آب و افزايش بهره‌وري شبکه‌هاي آبياري و زهکشي است و به‌ويژه در مناطق انتهايي شبکه، اهميت بيشتري دارد.
وي اظهار کرد: رسوب‌گذاري، رشد پوشش‌هاي گياهي و ايجاد موانع در مسير کانال‌ها مي‌تواند ظرفيت عبور آب را کاهش دهد و در زمان اوج مصرف، مشکلات بيشتري براي بهره‌برداران ايجاد کند و لازم است لايروبي مستمر و نگهداري شبکه بايد به صورت برنامه‌ريزي‌شده انجام شود.
فضايلي افزود: هدف از اين اقدامات تنها افزايش سرعت انتقال آب نيست، بلکه مديريت بهتر جريان، کاهش اختلال در شبکه و فراهم کردن امکان توزيع عادلانه‌تر آب ميان اراضي بالادست و پايين‌دست است.
وي ادامه داد: در شرايط فعلي که نياز آبي محصولات افزايش يافته است، همکاري بهره‌برداران، رعايت برنامه نوبت‌بندي و جلوگيري از برداشت‌هاي خارج از برنامه در کنار اقدامات فني شرکت آب منطقه‌اي، براي مديريت منابع آب ضروري است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل ازايرنا، طول رودخانه‌هاي استان اردبيل سه هزار و 930 کيلومتر مي‌باشد و سه هزار و 734 کيلومتر آن داخلي و 196 کيلومتر مرزي است.